Klankcast afleveringen

“De dood begroef hier een rijk bezit, doch nog schoner verwachtingen” stond op het graf van Franz Schubert. Dit muzikale mastermind werd slechts 32 jaar, maar schreef in zijn korte leven 900 (!) composities, waaronder prachtige liederen. Botte en Kees duiken in zijn muziek, zijn artistiek vriendenkring – “een soort boyband” – en ook een beetje in zijn ziel.

Het Nederlands Kamerorkest speelt in de reprise van Operetta Land, een ode aan de operette met een spectaculair kartonnen decor. Botte spreekt met verschillende makers van deze voorstelling. Van ‘verzinner’ Steef de Jong tot decorschilders en productievoorbereiders. Hoe kwam Steef op het idee? Waarom is karton zo’n mooi materiaal? En hoe maak je een struik die als je hem uitknipt in een olifant verandert?

Johannes Brahms was pas 43 toen hij het aandurfde om een symfonie te schrijven. Het werd een meesterwerk! Botte Jellema duikt met musicoloog Kees Wisse in deze Symfonie nr. 1. Ze bespreken de briljante muzikale verbanden tussen de delen van dit werk vol contrasten. Zacht en hard. Verdrietig en hoopvol. Wild en verstild.

In de eerste aflevering van het nieuwe seizoen vieren we de zeventigste verjaardag van het Nederlands Kamerorkest. Botte praat over die rijke zeventig jaar met betrokkenen van het eerste uur. De tournee naar China, bijzondere concertmeesters, het overleven van cultuurbezuinigingen, de gloriejaren in de jaren negentig, het bijzondere vrije muzikale leiderschap van Gordan Nikolić. En nog veel meer.

In Masterworks bespreken Kees en Botte per aflevering één groot muziekwerk. Deze keer is dat The Planets van de Britse componist Gustav Holst. Aan de hand van lekker veel muziekfragmenten duiken we in dit epische en geliefde werk dat een inspiratie was voor veel componisten na Holst, waaronder Hans Zimmer. Planeten, Griekse en Romeinse mythologie, astrologie, astronomie – het komt allemaal voorbij.

Veertig jaar geleden werd het Nederlands Philharmonisch opgericht als fusie van het Amsterdams Philharmonisch Orkest, het Utrechts Symfonie Orkest en het Nederlands Kamerorkest. Dat jubileum vieren we met oudgedienden van het Nederlands Philharmonisch. Botte vraagt ze het hemd van het lijf. Hoe maak je van drie orkesten één? En welke rol had chef-dirigent Hartmut Haenchen bij het succesverhaal van het Nederlands Philharmonisch?

De twintigste eeuwse Hongaarse componist Béla Bártok raakte gefascineerd door Oost-Europese volksmuziek en werd met zijn Roemeense Volksdansen en Concert voor Orkest wereldberoemd. Als geen ander stimuleerde hij de studie van muziek in een culturele context. Dat Bártok daarnaast een zeer begaafde pianist was laten Kees en Botte horen aan de hand van een sprekend fragment.

Schrijver Bert Natter is een groot Bach-kenner, al noemt hij zichzelf liever Bach-liefhebber. Botte Jellema duikt met Bert in Bachs meesterwerk de Johannes-Passion . Minder bekend dan de Matthäus , maar bezig aan een heuse comeback. Wat zijn de aria’s waar je op moet letten? Waarin verschillen de Johannes en de Matthäus van elkaar? En – gewetensvraag! – welk werk heeft Berts voorkeur? Met veel audio-fragmenten!

In Masterworks bespreken Kees en Botte per aflevering één groot muziekwerk. Deze keer is dat Symfonie nr. 41 van Mozart, ook bekend als de Jupitersymfonie . Aan de hand van lekker veel muziekfragmenten praat Kees ons bij over de enigszins mysterieuze totstandkoming van deze ‘stevige’ symfonie – Mozarts laatste. Hoe komt de symfonie aan de bijnaam ‘Jupiter’? Wist Mozart dat het zijn laatste zou worden? Je hoort het in deze aflevering!

“Het is opera, dus dan krijgen we groot en meeslepend.” Kees en Botte bespreken het leven en de muziek van de Italiaanse operacomponist Verdi. Op en top romanticus! Geboren in een eenvoudig herbergiersgezin in Noord-Italië, waar hij organist was in het dorpskerkje. Afgewezen door het Conservatorium Milaan dat naderhand naar hem werd vernoemd. Geëindigd als dé grote trots van een land dat wild is van opera: “de Grote Verdi”.

In de Orkestacademie van het Nederlands Philharmonisch & Nederlands Kamerorkest doen jonge musici een jaar lang ervaring op in een orkest. Botte praat erover met Jonne den Hond, de coördinator van de Orkestacademie. En met twee academisten: cellist Thomas Zonderop en violist Nadia ten Kate. Hoe is het om mee te spelen in een professioneel orkest? En andersom: wat leren de orkesten van deze jonge, frisse academisten?

Met de taart voor de honderdste aflevering nog op tafel denderen Kees en Botte door naar de vólgende honderd. Ze duiken in het Vioolconcert nr. 1 van Dmitri Sjostakovitsj – ‘Sjos’ voor vrienden. Met speciale aandacht voor de moeilijke én prachtige vioolsolo in het derde deel. Sjostakovitsj stopte zijn hart en ziel in dit werk. Maar in tijden van Sovjet-Unie-censuur kon het pas na Stalins dood in première. “Mijn hemel, wat een woest stuk is het eigenlijk!”

Hoe is het om componist te zijn in deze tijd en je werk live in Het Concertgebouw te horen? Botte vraagt het Meriç Artaç, Bram Kortekaas en Rick van Veldhuizen, die alle drie een werk in opdracht van het Nederlands Philharmonisch Orkest|Nederlands Kamerorkest componeerden. Ze vertellen waar ze hun inspiratie vandaan haalden en laten een deel uit hun compositie horen.

De Italiaanse Luigi Boccherini was een van de grondleggers van het strijkkwartet. Bekende en minder bekende werken van de componist komen voorbij in deze aflevering, waarin ook de reizen die hij als cellovirtuoos maakte en twee sterfgevallen die zijn leven sterk beïnvloedde aan bod komen. En waarom werd de componist eigenlijk ‘de vrouw van Haydn’ genoemd?

Viola da gamba-speler Cassandra Luckhardt en luitist Shizuko Noiri zijn te gast in deze aflevering over de Johannes-Passion van Bach. Ze laten hun bijzondere instrument horen en vertellen hoe ze er voor het eerst in aanraking mee kwamen. Ook komen hun solopartijen uit de Johannes aan bod en delen ze hoe het is om met een orkest te spelen dat gebruik maakt van moderne instrumenten.

Richard Wagner was een sleutelfiguur in de ontwikkeling van het genre opera. Welke invloed had de Duitser op de muziekgeschiedenis en waarom werd de componist ter dood veroordeeld? Kees en Botte bespreken het in de nieuwste aflevering van Masterminds!

In aanloop naar de première van de opera Animal Farm, gebaseerd op het gelijknamige boek van George Orwell, gaat Botte met vier makers in gesprek over deze gloednieuwe productie. Zo bespreekt hij met regisseur Damiano Michieletto hoe het idee voor de opera ontstond en delen kostuumontwerper Klaus Bruns en decorontwerper Paolo Fantin hoe ze de dieren en de setting uit het boek vertaald hebben naar het toneel. De Russische componist Alexander Raskatov vertelt over opgroeien in de Sovjet-Unie en de huidige situatie in zijn geboorteland.

Het uitzonderlijke talent van Wolfgang Amadeus Mozart werd al op jonge leeftijd ontdekt door zijn vader, die zijn zoon en zijn al even getalenteerde dochter vervolgens meenam op een Europese tournee. Wat volgde was een turbulent leven vol successen, maar zonder rijkdom. In deze aflevering komen de hoogte- en dieptepunten uit het korte leven van ’s werelds bekendste muzikale wonderkind voorbij.

Als afsluiting van de miniserie over musici en hun instrumenten heeft Botte vier musici uit het Nederlands Kamerorkest uitgenodigd. Hebben Annette, Bas, Melissa en Sietse-Jan hun perfecte match al gevonden? En bespelen ze een oud of juist een nieuw instrument? Ze delen hun persoonlijke verhalen én een luistertip voor de komende feestdagen.

Giacomo Puccini is een van de grootste operacomponisten aller tijden. In deze aflevering bespreken Botte en Kees de muzikale opvoeding van de Italiaanse componist, zijn turbulente liefdesleven en natuurlijk zijn gevierde opera’s: van het populaire La Bohème tot zijn laatste, onvoltooide meesterwerk Turandot.

‘Een goede viool is als een goede fles wijn’, vertelt vioolbouwer Serge Stam wanneer Botte hem opzoekt in zijn atelier. Zijn vader bouwde maar liefst 128 violen, zelf is hij bezig met nummer 96.  In deze aflevering vertelt hij over zijn, naar eigen zeggen, bizarre vak en deelt hij welke elementen de waarde van een viool bepalen. Is een oude viool altijd beter dan een nieuwe viool? En waarom is een Stradivarius zo enorm kostbaar?

Camille Saint-Saëns was een bejubeld wonderkind en gaf op zijn tiende al zijn eerste concert als pianist. In deze aflevering bespreken Kees en Botte zijn tijd als kerkorganist in La Madeleine, de oprichting van de Société nationale de musique én natuurlijk zijn muziek. Van zijn geliefde Orgelsymfonie tot het werk dat hij zelf niet serieus nam, maar uiteindelijk zijn bekendste compositie werd: Le Carnaval des Animaux.

‘We hebben het perfecte gearrangeerde huwelijk’, zegt Bas Treub over de viool die hij al vijftien jaar in bruikleen heeft van het Nationaal Muziek Instrumentenfonds. Hij is op zoek naar een nieuwe viool, maar dan moet het wel échte liefde zijn. In deze aflevering praat hij met Botte over zijn jarenlange zoektocht.

In een driedelige miniserie gaat Botte op zoek naar het antwoord op de vraag: ‘Hoe kiezen musici hun instrument?’ Bij het Nationaal Muziekinstrumenten Fonds, dat instrumenten in bruikleen geeft, gaat hij in gesprek met Frits Schutte (hoofd collectie) en Geertje van der Linden (collectiebeheer). Ze praten over het belang van cultureel erfgoed en vertellen hoe ze een musicus koppelen aan het juiste instrument.

‘Ik hou van heerlijk slechte muziek’, zei Francis Poulenc ooit. De Franse componist had een brede muzikale belangstelling, maar had een hekel aan de muziek van Wagner. In deze aflevering bespreken Kees en Botte de periode waarin hij leefde en het bevriende gezelschap Groupe des Six . Ook hoor je fragmenten uit zijn diverse oeuvre: van zijn kenmerkende vrolijke muziek tot religieuze liederen.

Zijn overlijden werd overschaduwd door de dood van Stalin, maar de muzikale erfenis van Sergej Prokofjev is nog altijd springlevend. In deze aflevering komen zijn grote successen als Romeo en Julia en het sprookje Peter en de Wolf aan bod, evenals het moment waarop veel van zijn muziek verboden werd. Ook vertelt Kees op welk van Prokofjevs vaardigheden Sjostakovitsj stikjaloers was.

In deze bijzondere laatste aflevering van het seizoen is chef-dirigent Lorenzo Viotti te gast. Hij praat met Botte over het doorbreken van tradities, de rol die dirigent Bernard Haitink in zijn leven heeft gespeeld en hoe hij omgaat met eenzaamheid. Ook beantwoordt hij vragen van de luisteraars.

Achter de grootse, monumentale symfonieën van Anton Bruckner schuilde een verlegen man. Als organist trad hij op in prestigieuze zalen als de Royal Albert Hall in Londen, maar zijn eerste compositiesucces kwam pas na zijn zestigste. Kees en Botte bespreken hoe hij zijn symfonieën eindeloos herschreef, zijn onbeantwoorde huwelijksaanzoeken en zijn grote bewondering voor Wagner.

Wanneer Botte langsgaat bij regisseur Jetske Mijnssen in Nationale Opera en Ballet, zit ze middenin de repetitieperiode van Anna Bolena. Mijnssen dirigeert de komende jaren Donizetti’s Tudor-trilogie en vertelt meer over het maakproces, het belcanto-genre en haar zoektocht naar tijdloze emoties: ‘ik ben altijd op zoek naar momenten die bij ons onder onze huid gaan zitten.’

Toen hij in 1943 last-minute inviel om de New York Philharmonic te dirigeren, was Leonard Bernstein in een klap beroemd. Kees en Botte bespreken hoe hij televisie gebruikte om een groot publiek kennis te laten maken met klassieke muziek, de vele wereldpremières die hij op zijn naam had staan én natuurlijk zijn oeuvre: van zijn symfonieën tot West Side Story , een van de eerste maatschappelijk geëngageerde musicals.

Binnenkort is chef-dirigent Lorenzo Viotti te gast in Klankcast. Heb je een vraag aan Lorenzo? Stel hem dan via een DM op ons Instagram-account of door een mail te sturen naar klankcast@orkest.nl

Na zijn studie in Roemenië ging Sorin Orcinschi naar Duitsland om zijn droom waar te maken: studeren bij Wolfgang Güttler, een contrabassist waar hij naar eigen zeggen muzikaal verliefd op was. Hij vertelt over de verschillen tussen spelen in een Roemeens orkest en een westers orkest en over het magische moment waarop hij voor het eerst een live orkest hoorde. Ook deelt hij hoe het was toen zijn ouders naar een concert kwamen kijken in Het Concertgebouw: ‘ze waren in tranen.’

Dat er nog veel meer passiemuziek geschreven is dan de in de Nederland zo populaire Matthäus-Passion van Johan Sebastian Bach, hoor je in deze speciale aflevering van Masterminds. Aan de hand van verschillende fragmenten uit composities die geschreven zijn rond het lijdensverhaal van Jezus, bespreken Kees en Botte de rijke historie van de passiemuziek.

Tegenwoordig kennen we Gustav Mahler vooral als componist, maar het grootste deel van zijn leven was hij bezig met zijn carrière als dirigent. Kees en Botte bespreken zijn strenge houding tegenover musici en het publiek, het antisemitisme dat hem bleef achtervolgen én natuurlijk zijn muziek: van zijn wereldberoemde liefdesverklaring aan Alma tot zijn grootse Symphonie der Tausend.